2019/Cilt 12,Sayı-23

PRAGMATİZM (PRAGMATİSM) VE PRAGMATİSİZM (PRAGMATİCİSM) ARASINDAKİ FARK ÜZERİNDEN ABDÜLHAK ŞİNASİ HİSAR’IN “FAHİM BEY VE BİZ” ROMANI
Mehmet Akif DUMAN 
Özet

“Pragmaticism” C. S. Peirce’ün (1839- 1914) 1905’ten itibaren düşünce sistemini ifade etmek için kullandığı terimdir. Pragmatizmin kurucusu olarak Peirce, zaman içerisinde pragmatizm terimi altında yer alan içerikle arasına mesafe koyma gereği hisseder. Bu yeni kavramı daha ziyade birçok pragmatist tarafından pragmatizmle gerçeğin temel bir ilkesi olarak öğretilen “göreceli fayda” felsefesine karşı çıkmak için kullanır. Bu kavramsal ayrım yirminci yüzyılın en baskın felsefi fikri dahi addedilebilecek (CP 6.501, bkz. CP 5.415) pragmatiğin hem dönüm hem de kırılma noktasıdır. Pragmatiğin felsefe sınırlarındaki soyut yapısından kurtulup ete kemiğe bürünmesi ise nadiren gerçekleşir. Fahim Bey gerek “düşünmek ve yapmak” arasında büyük gelgitleri ve gerekse de içe dönük eylemselliği ile pragmatik bir “görüngü”dür (fenomen). Dr. Rummel’in ifadesi ile (1954) Garp’ın Don Kişot’u ve Rusların Oblomov’u yanında Şark’ı temsile muktedir olan Fahim Bey kanaatimizce Aylak Adam C’nin (Yusuf Atılgan, 1959) ve Tutunamayan (Oğuz Atay, 1971-1972) Turgut Özben’in de akrabası hükmündedir. Bu makale ile maksadımız hem kavramsal ayrımı netleştirmek hem de eylemsel döngünün en iyi kullanıldığı romanlardan olan “Fahim Bey ve Biz”de bunu tatbik etmek ile pragmatiğin edebi metin tahlilinde ne kadar işlevsel olduğunu göstermektir.

Anahtar Kelime
Pragmatizm,  Pragmatisizm,  Ch. S. Peirce,  W. James,  F. C. S. Schiller,  J. Dewey,  edimbilim,  Abdülhak Şinasi Hisar,  Fahim Bey ve Biz 


Tam Metin : PDF