2015/Cilt 7,Sayı-13

İSTANBUL AHKÂM DEFTERLERİ’NE GÖRE 18. YÜZYILDA İSTANBUL’DAKİ TARIMIN TASNİFİ (1757-1760)
Burak BULUTTEKİN 
Özet

18.yüzyılda İstanbul’daki tarımsal sistemi değerlendirme amacındaki bu çalışma, 1757­1760 yılları arasındaki döneme ait İstanbul Ahkâm Defterleri’nin tasnifine yöneliktir. Ahkâm Defterleri’nde yer alan kayıtlardaki hükümleri tasnif edebilmek için; (a) defter numaraları, (b) başvuru yerleri, (c) ihtilaf konuları, (d) ihtilafın taraflarının sosyal konumları, (e) ihtilafın taraflarının dinleri ve (f) başvuru yılları, temel analiz değişkenleri olarak seçildi. Her bir hüküm, bu sistematiğe göre -öncelikle kendi içlerinde ve daha sonra da genel analize tabi tutularak- incelendi.

İstanbul Ahkâm Defterleri Kayıtları’nda, Nisan 1757-Aralık 1760 tarihleri arasındaki dönemde, ticaret ile ilgili olarak 259 tane hüküm tespit edildi. 4 ve 5 numaralı Ahkâm Defteri’ndeki bu hükümlerden, en fazla kaydın 5 numaralı defterde (%64,9) yer aldığı görüldü. İstanbul’da yaşanan tarımsal sorunların, yoğunluklu olarak “mera, yayla, kışlak, otlak, sazlık vb. yerlere müdahale” (%22), “vergi ödemeyenlerden veya eksik ödeyenlerden verginin tahsili” (%13,9) ve “miri toprağın, sazlık ve kamışın mirasen intikali” (%13,5) konularıyla ilgili oldukları belirlendi. Bununla birlikte tarımla ilgili en fazla sorunun, Üsküdar (%46,3) bölgesinde oluştuğu görüldü. Yine, Suriçi bölgesinde yoğunlukla “reayanın başka şehir, köy vs. yerlere göçü” (5 karar ve %83,3); Galata bölgesinde genellikle “tımar toprağının ferağ ve tefvizi” (4 karar ve %26,7); Üsküdar bölgesinde yoğunlukla “miri toprağın, sazlık ve kamışın mirasen intikali” (22 karar ve %18,3) ve Haslar bölgesinde genellikle “mera, yayla, kışlak, otlak, sazlık vb. müdahale” (35 karar ve %29,7) konularına ilişkin sorunların yaşandığı tespit edildi.

18.yüzyılda İstanbul tarım sistemindeki sorunların, çoğunlukla yönetilenler (reaya) arasında yaşandığı (%74,9) görüldü. Hem müracaat eden ve hem de şikâyet edilen taraflar, çoğunlukla köyde yaşayan Müslüman yönetilen reayadan müteşekkildi. İncelenen dönemdeki tarımsal sorunların %59,1’inin, 1759-1760 yılları arasındaki dönemde yaşandığı belirlendi.

Anahtar Kelime
18.yüzyıl,  Osmanlı Tarım Sistemi,  İstanbul’daki Tarım,  İstanbul Ahkâm Defterleri 


Tam Metin : PDF